Tag Archives: literatura

Интересная гагаузская песня

В ней поется о том, что Бог устроил меджи-помочи и позвал на помощь всех ангелов. Архангел Михаил опоздал, потому что забирал душу у молодой монахини. Рыдания ее матери и отца не позволили архангелу быстро разлучить душу молодой девушки с телом. Бог предлагает, чтобы архангел вернул ее душу, на что он отвечает, что ее судьба была предопределена с детства.

В этой песне, как и во многих других религиозных народных текстах, отражаются религиозные представления гагаузов. Представление о том, что душу умирающего человека забирает именно архангел Михаил, широко распространено среди гагаузов.

Небесные силы в народно-религиозных представлениях вписываются в социо-культурный контекст самих гагаузов. Меджи — традиционный для гагаузов способ взаимопомощи. Строительство дома, обработка земли и иные работы, требующие большего количества рабочих, чем было в одной даже самой большой семье, не обходились без меджи-помочей, когда на помощь приходили соседи, родственники и знакомые. 

В тексте можно отметить проявление геронтотимии, почитания старших, которое встречается, пожалуй, во всех традиционных обществах. Эта социо-культурная поведенческая модель гагаузов также проецируется на Бога и ангелов. Архангел Михаил просит прощение за свое опоздание и далее рассказывает причину опоздания.

В фольклорных текстах гагаузов, и лирических, и нарративных, часто встречается идея предопределения судьбы (yazgı). Например, в песне «Sarı yılan» поется о молодом парне, которого задушила (в другом варианте — выпила кровь) змея, потому что в детстве он был проклят матерью: «Allahtan da yazgısı, / Ana-boba betvası» (Квилинкова Е. Н. Гагаузский песенный фольклор — «Грамматика жизни», с. 412). В другой песне заключенный в тюрьме обращается к возлюбленной со словами утешения и говорит о том, что ему выпала такая судьба: «Çiläm da yazgım, aman, büleymiş» (c. 523).

Несомненно, такие тексты необходимо фиксировать, пока живы носители этой традиции пения. Это богатый материал не только для профессиональных исследователей, но для всех, кто интересуется гагаузским фольклором, хочет узнать что-то новое и готов размышлять над текстом.

Реклама

Sän olursan

565450_13

Sän olursan yılın bir kışı,

Bän sevärim ayazlan kaarı,

Eer ölärsäk bilä, yakışır

Kazdırmaa yan-yana mezarı.

 

Sän olursan paskellä böcää,

İlkyaza kafadar olacam,

Sokularsan küçük köşecää,

Köşeyä örecäm payacan.

 

Sän olursan bir yaz yaamuru,

Bän toplarım seni içimä,

Oluklar kurarak hem boru,

Ki olsun bütün yıl ne içmää.

 

Sän olursan üzüm salkımı,

Şarapana olmaa bän mayıl,

Eer alırsan benim aklımı,

Bän buna da olurum kayıl.

Kavradım seni iki elimnän

aaç

 

Kavradım seni iki elimnän,

Düşlerim benim çıktı aslı,

Bana geldin zeedä kaslı

Tombarlak belinnän.

 

Dudaklarıma yapıştı güüdän,

Hem sarı teninin kokusu, ‒

Çektim onu güüs dolusu, ‒

Çıkmêêr hiç güüsümdän.

 

Dişlerimdä kaldı iişimsi dat,

Açan yumduydum gözlerimi,

Bitirmedim sözlerimi,

Ayvadan yok imdat.

Hayta köpeklär

19193-6-stai_brodyachih_sobak_ru

Köpeklär hızlı salêrlar,

Acıyêr yaraları,

Hep yaraları yalêêrlar,

Sarardêrlar kaarları.

 

Dalamaa hep uzanêrlar, ‒

Gıcırdêêrlar dişleri.

Aaçları hep nışannêêrlar,

Gelmesä dä pişleri.

 

Gezinerlär salt sürüylän,

Korkaklık var kanında.

Cenk ederlär herbir küülän

Hırsızın tarafında.

 

Hayta köpeklär sabaadan

Korkudêrlar milleti.

Haytalıı sade yalaadan

Hem kokunca leş eti.

 

Sän

don kihotSän okunmadık bir kiyatsın,
Birinci sayfanda kaldım,
İçerin önündä hayatsın,
İçeri kapuyu kapadım.

Continue reading →

Gülümsä

s4pbnfuwd4u

Gülümsä, canım, dünnä

Ko olsun taa sevimni,

Dolayı aydınnatsın

Çeneciin senin benni.

 

Continue reading →

Petri Çebotara

img_0570Petri Çebotara

Hay konalım,
Hay buluşalım,
Altmış birdä
Biz konuşalım.

Hay kaldıralım,
Hay buyuralım,
Altmış biri
Biz kutlayalım.

Hay çalalım,
Hay oynayalım,
Altmış birdä
Genç kalalım.

Hay sevelim,
Hay sevilelim,
Altmış birä
Biz sevinelim.

Aklım geler başıma

IMG_1057Sakalım biyazıyêr,
Aklım geler başıma,
Ömürün dä yaklaşêr
Yaşı otuz yaşıma.

Continue reading →

Gölbaşı köpekleri

köpekleri

Sokakta boşta gezerlär,

Çünkü yoktur evleri,

Herbir ölüyä dizerlär

Gölbaşı köpekleri.

 

Ulumaa açan başlêêrlar,

Aaladêrlar gökleri,

Hep sürüylän uluyêrlar

Gölbaşı köpekleri.

 

Lafetmää sansın isteerlär

Akıllı o gözleri,

Evallaa açan gelerlär

Gölbaşı köpekleri.

 

Ayazdan tiken olêrlar

Siirelmiş o tüüleri,

Ama genä oynaşêrlar

Gölbaşı köpekleri.

 

Pençeredän hep izleerim

Kuyruklu sürüleri,

Gezsinnär hep tok, isteerim,

Gölbaşı köpekleri.

Gel denizä

zbruroezjxo

Pin trenä, gel denizä,

Yosif Brodskiydän nasaat.

Bekledim kıştan beeri

Te geldi o saat.

 

Denizä gel dinnenmää,

Yorgunnuun ilinnesin,

Dolaşık fikirlerdän

Kafan dinnensin.

 

Göz yaşını denizä

Eer istärseydin katmaa,

Alatla, gel dinnenmää,

Kumnarda yatmaa.

 

Eer lääzımsa düşünmää,

Kafana gelsin fikir,

Dinnenmää gel, yanında

Kafanı getir.

Nicä Germaniyaya kazanca gittik

0_f1824_a6d510f6_orig

Doksanıncı yıllar pek kolay yıllar diildi, hepsi biler. İnsan, bıkıp umut etmää, ani evdä yaşamak doorulacek, biri-birinin ardına başladılar gitmää kazanca. Angısı Moskvaya, angısı Türkiyaya. Bän dä, ozamannar delikannı, ilkin gittim Ukrainaya kazanca. Odesaya yakın bir küüdä baa beklemää gittik, ani olsun birkaç kapeykacık. Çok para ödemäzdilär, ama ödeşärdilär terekäylän: kim vardı bizim küüdän birkaç kişi ‒ hepsimizä taa evä getirdiylän bir büük maşina ekin. Geçti taa birkaç yıl, da oldu bu olay, angısı taa çok genişeltti benim gorizontumu hem zenginnetti delikannılık görgümü.

Continue reading →

Aleksandr Blokun çevirilmiş bir peeti

4149719Klisedä kız horda çalardı,
Gurbetliktä yorgun olannar
Hem türküdä gemilär dä vardı,
Hem sevinci dä unudannar.

Kızın sesi kobeyä çıkardı,
Omuzuna konardı şafkçaaz,
Hepsi dä karannıktan bakardı,
Nicä şafkta çalardı kızçaaz.

Cannar sevinç umudunnan dolardı,
Ki limanı buldu gemilär,
Gurbetliktä yorgun olannar da
Aydın ömürä etiştilär.

O şafk incäydi, o ses yalpaktı,
Sade bir uşak aalardı dinmäz,
Ayoz yaşlar saklı hem paktı,
Uşak bilärdi ‒ kimsey dönmäz.

A. Blok

Sparta, Sparta burası

Gagauz ölçtü dilini,

Da boyu çıktı çok kısa.

Sparta, Sparta burası,

Yoktur kim düşsün yasa.

 

Gagauz saydı dilini,

Sayısı da çıktı pek az.

Sparta, Sparta burası,

Kusurlu burada kalmaz.

 

Gagauz koydu kantara

Da çekti dilinin aarlıını.

Sparta, Sparta burası,

Ten görmäz ihtiarlıını.

 

Gagauz dilini koktu,

Eskiyä urdu pek keskin.

Sparta, Sparta burası,

Atılêr aşaa çirkin.

 

Gagauz boyladı dilini,

Da çıktı genişlii pek dar.

Sparta, Sparta burası,

Topallar aşaa uçar.

 

Gagauz yaladı dilini,

Da dadı çıktı çok acı.

Sparta, Sparta burası,

Sakatlıın burda yok ilacı.

Onnarın da var hakı insancasına yaşamaa

guguşBizim maaledä yaşêêr iki yaşlı karı, Tudorka bulü hem Marinka bulü. Elbetki, onnar bana görä yaşlı sayılêr, ama, deyelim, aşaakı maaledän doksan yaşında Mita babu onnarı hiç yaşlı saymêêr. Hem herkerä, açan görer onnarı bastonnan, tühlanarak, deer:
‒ Ayıp! Genç karılar baston ellerinä almışlar. Bän onnarın yaşında elimdän kazmayı brakmazdım, ‒ hem doorusu da, ani Mita babu seksän yaşına kadar kolhozda işledi, o ihtiarlar brigadasının brigadiriydi, ‒ diil ani bastonnan gezeyim. Utanardım aul içindä dä elimä almaa.

Continue reading →

Paskellä yımırtası

yımırta

Bitki yıllar bizim karı başladı manastırlara gitmää. Moldovada çok manastır var, ama, ona onnar hepsi etmärmiş sansın, da o etişti taa Odesa manastırlarına da. Orada taa büük popazlar varmış, nekadar Moldovada. Sanmayın, ani moldovan arhimandritlerin duaları taa yufka, ama Odesadakıların heptän dä kaaviymiş. Bizimkilär becerärsä insandan şeytannarı kuumaa, onnarın kuvetleri iki kat taa büükmüş, onnar becerärmişlär insana hem sokmaa şeytannarı, hem çıkarmaa.

Continue reading →