Tag Archives: literatura

Köpek türküsü

köpek

Köpeklär gezer sürüylän,

Aaranêrlar, ne imää,

Uluyêrlar kär türküylän,

Başlayıp dua etmää.

 

Continue reading →

Реклама

Eni yıla karşı — 1

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Traka-traka, Eni yıl,

Şarapçaa oldum mayıl,

Elimä aldım çölmää,

Başladım üz gram dökmää.

Continue reading →

Нужна ли терминология на гагаузском языке?

babylon

Гагаузский язык — один из многих языков мира, находящихся под угрозой исчезновения. В прошлом году я писал о симптомах, указывающих на процесс исчезновения (Исчезнет ли гагаузский язык?).

Не так давно депутат парламента Молдовы Федор Гагауз вышел с инициативой принятия местного закона о терминологичской комиссии при Научно-исследовательском центре Гагаузии. Башкан Гагаузии Ирина Влах заявила, что поддерживает эту инициативу и, воспользовавшись правом предложения законопреоктов Народному собранию, внесет этот проект в местный парламент.

Согласно проекту, опубликованному в интернете, терминологическая комиссия будет составной частью НИЦ, а руководителем комиссии по должности будет директор НИЦ. Расписывать возможную ситуацию, когда директором НИЦ станет ученый из другой области, чем филология, не буду. Мне известны только два случая, когда научным учреждением в Гагаузии руководили филологи, — Гюллю Каранфил, когда центр был в составе Управления образования, и Софья Cулак, нынешний и. о. директора. А поскольку в нашей ментальной системе все еще «начальник всегда прав», не ошибусь, если предположу, что мало кто из членов-филологов осмелится отстаивать свою точку зрения на те или иные вопросы терминологии, отличную от мнения начальника-нефилолога.

Минимум должно быть 5 членов комиссии, из которых минимум трое должны работать в НИЦ. Система и объем оплаты труда в проекте закона никак не обозначены. На брифинге автор проекта сказал, что привлеченным членам никакая оплата не предусмотрена. Осмелюсь предположить, что для членов-сотрудников НИЦ отдельная ЗП за работу в комиссии также не предусмотрена. «У вас и так есть оклад!» Если члены-сотрудники НИЦ на свой оклад будут заниматься только терминотворчеством, то тогда придется закрыть отдел языка, литературы и фольклора, т.к. некому будет там работать. А если они будут работать согласно своим планам в этом отделе, то когда им заниматься терминами?

Как бы мне ни хотелось быть оптимистичным, приходится с сожалением выражать глубокое сомнение, что из этой идеи на выходе получится нечто дельное и полезное. Потому что с 2014 г. в НИЦ уже существует терминологический сектор, который и должен был всем этим заниматься. Однако без соответствующих кадров и финансирования не только в терминологическом вопросе, но и в любом другом трудно достичь успеха.

Но самый важный вопрос — вынесенный в заголовок. В условиях, когда население, говорящее на гагаузском языке, стремительно стареет, создавать терминологию (особенно научную) значит верить, что бабушки и дедушки будут пользоваться новыми терминами. Приходит пожилая женщина в книжный магазин, из которых целых два магазина в Комрате продают литературу на гагаузском языке, и просит словарь юридических терминов на гагаузском языке или экономических или медицинских. У нее на покупку такой роскоши денег не хватает, тогда она заходит в библиотеку, где может бесплатно пользоваться и словарями, и домой взять почитать новых поэтов (правда, сначала ей предстоит освоить латиницу).

Кто будет учить новые термины и пользоваться ими, когда эта терминология не востребована в системе образования? «Гагаузский язык и литература», а также «История, традиции и культура» — два предмета, преподающиеся на гагаузском языке. Терминологией они обеспечены. Преподавание в детских садах тоже не требует терминов квантовой физики, но гагаузских детских садов пока не существует. А начинать надо именно с них, чтобы было для кого писать и рассказы, и стихи и предлагать новые термины.

Doyursak da olur, doyurmasak da olur

imakKataloniyada büün baamsızlık referendumu geçti. Taa ileri bunun gibi referendum Kafastanda geçti. Kataloniyada olan karmaşıklık hem deniz köpüü gibi köpürän politika kavgası da yakın zamanda uslanacek, nicä bu iş oldu Kafastanda. Kafannar baamsız olmadı, merkez Kökiyaya baalı kaldılar, biraz oflayıp, pofladılar, küstülär-süstülär da günnük soruşlarına döndülär.

Kafastan parlamentindä iki partiya zaabitlik eder: nicä geçer demokratiya adetlerinä görä ‒ biri başta, öbürü dä opoziţiyada. Başta olan Eşil partiyası kanon kableder ‒ opoziţiyadan Maavi partiyası bu kanona karşı kritika sürer. Maavilär bişey teklif eder ‒ bu sefer eşillär ters duruma kalêr. Biri isteer aşırıdan investor getirmää da büük bir himiya materialları fabrikası düzmää, ama öbürü insannarı mitingä çıkarêr, da fabrika işi çöker. Sora bunnar isteer bücettän para, tren yolu düzmää deyni, karşı taraf insandan imza toplêêr, ani halka diil lääzım tren, hep okadar hepsi maşinaylan gezer, da o para gider çiftçilerä subsidiya fonduna.

Continue reading →

Sän aalama, vatanım

IMG_1057

Gagauziya tarlam,

Gagauziya kırım!

Kim çıktı sana duşman,

Onnarı bän kırayım?!

 

Continue reading →

HS-34 2017 harman ayı

simon d Bu ayın nomeri dä hazır. «Hakikatın sesi» gazetasının 34-cü nomerindä okuyun:

  • Atatürk bibliotekasında resim sergisi
  • Eni gagauzça-rusça tematika sözlüü
  • Simon dädu
  • Açıklamalı söleyişlär
  • İki halk türküsü
  • Ana dilim — tatlı bal: iki peet
  • Ayoz Altınaazlı İoanın liturgiyasından bir bölüm
  • Matfeydän evangeliyadan bir bölüm
  • Haberlär

Harççılarlan işiniz olmasın

налог“Allah korusun beladan-hatadan”, – bölä deyärmiş evelkilär. Ama şindi buna lääzım eklemää “… hem harç inspekţiyasından” parçasını da. Varsa borcun harççılara – etişiptä alaceklar alacaanı, ama onnarın sana varsa verecää – genä etişeceklär, neredä dä olsan.

Bu istoriya çeketti taa bir buçuk yıl geeri. Eni yıla karşı biz kablettik ilk “mutluluk kiyadı”. Gözäl resimni bir konverttä – o bana yollanmıştı – vardı sade bir yaprak, angısında yazılıydı, ani en kısa zamanda bän gideyim Çadır harç inspekţiyasına. Gelir dokumentlerindä varmış yannışlık, da bana yazmışlar ştraf. Eni yıla karşı cezalı olmak beni pek sevindirmedi, dooru söleyim. Dedim, yortular geçsin, da ödeşecäm bän bu dertlilärlän. Dedim da yanıldım.

Continue reading →

Çorbacı primar

kuyuBizim kasabada geçennerdä primar seçimneri geçti. Kazandı genä Kara Kiryak, o artık üçüncü dönem kasaba başı seçiler. Onun gibi kıyak, girgin hem dä fikirli adam dolayda yok, lafın kısası ‒ çorbacı. Ona kär ölä laap da taktılar ‒ Çorbacı. Kimisi deer, ani ona ölä laf çıkartmışlar, çünkü çorbayı beenärmiş, da primariyada kurulan sofralar hiç bir kerä çorbasız olmazmış, ama bän buna inanmêêrım, onun politik oponentleri bölä laf gezdirer, olmalı. Continue reading →

Zavalı deputat

secim

Şükür Allaha, biz dä etiştik demokratiyaya. Osa o mu bizä etişti? Bilmeerim, kim çıkartmış seçim sistemasını, ama seçimneri dünneyä baaşlayan ‒ adammış. Çoktan geçti o vakıtlar, açan bir kişi gelärdi kuvedä ya da bir bölük zaabit, da halkın sırtından inmeyi bilmärdilär. Ama şindi ölä diil: biri indi mi, öbürü piner. Kär nicä biz, küçükkän, eşektä çekinärdik ‒ birär-birär, zerä, hepsi birdän pinärsä, eşek düşecek. Bölä sä bir düzgünnük var, bir kural ‒ hepsi kendi sırasını bekleer. Continue reading →

Bir studentin el yazmaları: Gecä kelebää Anjela

cafe

Bän hiç bilmärdim, ani Komratta da bu iş varmış. Teoretik olarak bilärdim, ani var nicä olsun, çünkü insan hererdä insandır,istär Amerika olsun, istär – Afrika. Ama biz sansın onnardan hep okadar biraz başkayız. Bizdä manyaklar olamaz, serial öldürücü olamaz, sokaklarda narkotik olamaz, pritonnar olamaz, karılar sokakta kendini satamaz. Ama yanılarmışım, karılar hem kızlar sokakta kendilerini satabilärmişlär, hem dä nasıl. Para kazanmaa deyni, insan nelär-nelär yapmaz. Kimisi politikada kendi oyunu satarkan, kimisi dä kendi güüdesini satêr ya da taa doorusu satmêêr – kiraya verer.

Continue reading →

Korkma düşmektän

Aazını kapa,

Gözlerini aç,

Taa az lafedip,

Seslenmää savaş. Continue reading →

Dünnä işsizlär günü

1 майÜz yıldan zeedä bütün dünnedä kutlanêr işçilär günü. Biz dä, bizim analarımız-bobalarımız da taa küçüklüklerindän bilerlär, ani geldi mi hederlez ayının biri – hepsi gider mitingä. Uşakları gözäl giidirip, vererlär ellerinä çiçek, şişiriga, plakat hem taa türlü-bürlü işlär. Çoyunun vardır bu işçi günü kutlamalarından patretleri dä. Eskidän hep böläydi: merkezdän miting olacek erä başlêêr bir örüyüş, angısında sıra-sıra, nicä sedef boncukları, geçer işçilär, üürenicilär, şkolaya taa gitmeyän uşaklar. Sora mitingin olduu erdä tribunaya çıkêr büük adamnar, angıları uzun-uzun lafederlär, annadarak işin önemini hem işçilerin kıymetini. Hepsi büük sevinmäklän auçlarını düüyer, o adamnara çiçek verer. Sora başlêêr şennik, türkülär, oyunnar; kinoteatra varsa, kino gösterisi olêr. Uşaklara alêrlar tatlılık, da yavaş-yavaş daalışêrlar. Continue reading →

Üz bin evroluk dil

e45100b0b2c6376bde02a6b66beb8ec0bfd87306Sıradan bir yaz sabaasıydı. İş başına geçtiynän, ilkin, dedim, internet poçtamı kontrol edeyim, çünkü iki gün erimdä diildim, bekim, biri yazmıştı. Bir-iki gündä çok bakılmadık mesaj toplanmıştı ama, spam mesajların arasında meraklı işlär dä vardı. Birär-birär başladım açmaa… Pıı, neredän-nereyi bu teklif yaamuru, şindiyädän bölä hiç olmadı. Biri teklif eder özel gagauzça kurs vereyim; öbürü sorêr, var mı gagauzça üüredän ders kiyadı; taa öbürü yalvarêr bölä bir ders kiyadı yazayım, da onnar tiparlayacek. Bu üçüncüsünün soyadı meraklandırdı beni, sansın, bilinir bir laab. Osa deputatmış! Bölä duruma ilk kerä yaşamamda düştüm, deputat isteer gagauz dilindä kiyat! Acaba biri şaka mı yapêr? Büünkü tehnologiyalarlan ne istärsän var nicä çevirmää. Continue reading →

Uzlaşma

%d1%83%d0%b7%d0%bb%d0%b0%d1%88%d1%82%d1%8b%d1%80%d0%bc%d0%b0

Geçennerdä buluştum bir eski komuşumuzlan. Bän poçtadan çıkardım, o da geçärdi yoldan da tanıdı beni. Miti batü teklif etti, gidip, birerdä oturalım. Bän dä, çok düşünmedään, evallaa geldim, çünkü hiç düşünmedim, ani “oturmaa” dediynän, birär filcan buyurmaa annêêrlar. Benim aklımda sa busoy oturmak çay gibi bişey içmäklän baalı. Açan çok vakıt evdä yoksun, yabancılaşêrsın, kendin dä bunu annamadaan.

Meydanda bulduk usluca bir er, neredä yakışêr lafetmää. Miti batü çok sevinärdi, ani buluştuk. Küçüklüümdä biz bir maaledä yaşardık, sora onnar başka erä geçtilär, bän dä hep gurbetliktä gezdim, birtürlü görüşämärdik. Adam bir yandan annadardı kendi yaşamasını, o da uşaklarını başka memleketlerä yollamış, bän sandım – üürenmää, ama diilmiş üürenmää, işlemää, öbür yandan da bana soruşlarını sorardı. Soruşlarında ikidä-birdä sorardı:

– Da sän şindi ne olacan? Continue reading →

Kiyatlaşma

%d0%be%d0%bd%d0%b5%d0%b3%d0%b8%d0%bd

Larina:

Seni gördüm – uruldum,

Aalemä bakamadım,

Bozuldu akıl kodum,

Bişey dä yapamadım.

 

Kalbimä oldun sancı,

Okunu saplamadaan,

Aalemä oldum kancık,

Maskaralık yapmadaan.

 

İlk buluşma dadını

Hiç dä unudamadım,

Senin tatlı adını

Birtürlü dadamadım.

 

Daymalar senin olmaa

Söz verdim, atılmadım,

Geldilär satın almaa,

Genä dä satılmadım.

 

İki guguş olarak

Kaçalım, uçarkana,

Gök kublesindä orak

Bizlerä bakarkana.

Onegin:

Seni gördüm – unuttum,

Aklımda tutamadım,

Duygularımı suulttum,

Kimseyä bakamadım.

 

Kalbimi yaptım kalä,

Ani kimsey girmesin,

Kitledim onu ölä,

Ani sevda bilmesin.

 

Çok olardı buluşma,

Hepsi dä bakışlandı,

Kefimä hem hoşuma

Kimsey dä yakışmadı.

 

Bir seferlik sevdayı

Denedim, iirenmedim,

Sıkmadım hiç parayı

Bän, makarki beenmedim.

 

Yalnız kartal olayım,

Kimseyä baalanmadaan,

Gök kublesindä ayı

Kaşıktan ballamadaan.