Tag Archives: biografiya

“ÇAKİRLÄR: AY-BOBA MİHAİL ÇAKİR” kiyadının prezentaţiya sözü

Saygılı dostlar!

Biz, gagauzlar, çok mutlu hem kısmetliyiz, ani, küçük bir halk olsak da, bizim var anılmış adamnarımız, angıları cannarını bilä acımadılar başkası için. Çakir soyu – bu uurda bütün gagauz halkının üzü. Çünkü XVIII, XIX hem XX asirin ilk yarısında Çakir aylesindän çıkan insannar oldular kendi halkına deyni yol gösterici hem üüredici, duacı hem koruyucu.

Çakir soyunun senselä başı, nicä bizä söleer protoierey Dimitri Çakir, Yançu Çorbacıogluymuş, angısı yaşarmış Şabla küüyündä, Kara denizin yanında. O bir popazmış, angısı üürenikmiş, ama bilärmiş sade grek gramatikasını, çünkü klisä hem şkola Fenerä baalıymış. Yançu küüdä zengin adammış, onun için dä demişlär ona Çorbacı, bulgarca da – Çorbacıya.

1770-ci yılda Dobrucada insanı soyarmış hem öldürärmiş hırsızlar. Onnar gelmişlär popaz Yançunun da evinä, onu öldürmüşlär, o diriykän, soyup derisini. Onun iki oolu sa kaçabilmiş Valahiya topraklarına, oradan da geçmişlär Prut deresini. 1812-ci yıldan sora da onnarın evladı Zahariya Çakir, angısı artık popazmış, kendi küülülerinnän geçmiş Bucaa, neredä dä kurulmuş Eni Çadır, angısı büün dä var Gagauziyada.

Besarabiyada Çakir aylesindän çıktı yaklaşık elli popaz, monah, diakon, daskal, ponomar hem zaabit. Aynorozda vardı iki monah, pek çok popaz hem diakon üürendilär Kişinöv din şkolasında hem din seminariyasında, İzmail din şkolasında da sora izmet ettilär bütün Besarabiyada.

Bu üzerä dä biz geldik bir fikirä, ani lääzım bir kiyat altına toplamaa hepsi bu insannarın yaşamaklarını, ki diil salt gagauzlar, ama başka halklar da bilsin, ani vardı bölä insannar, angıları bukadar çok zaamet koydular Besarabiyanın hepsi halkları için. Elbetki, ilk kiyatta toplandı Ay-Boba Mihail Çakirin yaşaması, angısı bizä deyni çok paalı hem önemni. Çünkü Çakirlerin arasında en büük er kaplêêr protoierey Mihail Çakir, angısı büük zaametleri hem yaptıkları için kabletti kendi halkından “Ay-Boba” adını.

Ne okadar büük yaptı Ay-Boba gagauzlar için?

Bir – o oldu gagauzlara deyni apostol, angısı annattı Allahın Sözünü gagauzlara gagauz dilindä. İki – o ilk kaldırdı soruşu, ani gagauzların da olsun kolaylıı kendi yazısını kullanmaa, kiyat yazmaa hem okumaa ana dilindä. Üç – o insan arasında yaydı “gagauz halkı” hem “gagauz dili” terminnerini. Çünkü ozamannar taman başlardı gagauzlar bir millet olmaa. Ay-Boba hızlandırdı bu proţesleri, angıları yavaş-yavaş getirdilär ona, ani 1950-ci yıllarda başladı peydalanmaa peetlär hem annatmalar gagauzça. Dört – o verdi gagauzlara gagauz dilindä onnarın istoriyasını.

Hepsi bunnarı topladıynan bireri, olacek iki kanat: dil hem din. Bunnar GAGAUZLUUN kanatları, Ay-Boba bizä bunu bölä gösterdi, şindi dä biz göreriz, ani bu üzlän yıl geeri dooruymuş, hem şindi dä dooru. Sade bu iki faktor birliktä var nasıl yaşatsın gagauz halkını hem onun ruhunu. Buna millet ideyası da var nasıl demää. Bu ideyayı aarêr çoyu, çok politik, cümnä adamı, yazıcılar, sıradan insannar. Ama bu ideya çok kolay, o durêr üsttä, sade lääzım, alıp, okumaa, ne yazmış bizä Ay-Bobamız üz yıl geeri.

İstämeerim çok uzatmaa lafı, zerä okuyucu, aldıynan, kiyadı hepsini okuyabilecek. Sade isteerim sölemää, ani burada toplu sade M. Çakirin biografiyası, taa çok XIX asirin bitkisi – XX asirin ilk onbeş yılı. Rumın vakıdında onun yaşaması çok derin bilinmeer, bunun sebepleri: 1) o vakıt o uzaklaştırıldı din şkolasından hem eparhiya işlerindän, 2) o vakıdın arhiv bilgilerini taa zor bulmaa, kimisi arhivdä hiç yok da. Ama ileriyä dooru, elbetki, taa eni işlär çıkacektır onun yaşaması için, eni dokumentlär, materiallar. Bu uurda hiç kimsey yok nasıl koysun nokta da desin “bukadar!”.

Allahın yardımınnan, “Çakirlär” seriyasının öbür kiyatlarında tiparlanacek Ay-Bobanın hepsi yaratmaları, yazıları, angılarını o braktı bizä (rus, gagauz, rumın dillerindä), çevirileri. Hem dä öbür Çakirlerin yaşamaları hem yaratmaları.

Umut ederiz, ani bu kiyatlar faydalı olacek hem dil tarafından, zerä içindä var çok eni laf, termin, angıları ötää doru gireceklär laflıklara, hem dä yardım edecek üüredicilerä, üürenicilerä, studentlerä hazır olmaa gagauz dili hem literaturası, gagauz halkının istoriyası derslerinä.

Çok şükür ederiz saygılı Abdullah Uluyurta hem başka dostlarımıza, kim yardım etti finans tarafından, ani bu kiyat çıksın üzä. Kiyat çıkacek satılaa, onun parasınnan çıkarılacek gazeta hem uşaklara deyni gagauz dilindä kiyat.

Saa olun!

Viktor KOPUŞÇU,

“Aydınnık” kultura-aydınnatmak cümnä topluluunun başı

Реклама

AY-BOBA M.ÇAKİRİN DOLUDAN BİOGRAFİYASI (Rusça), Kişinöv, 2013

AY-BOBA M.ÇAKİRİN DOLUDAN BİOGRAFİYASI (Rusça), Kişinöv, 2013