Monthly Archives: Сентябрь 2015

c Кураевым об одном и том же

Господин протодиакон тоже заметил цены некоторых архиерейских облачений. Правда, его находка заставляет здравый смысл молча курить в сторонке.

А. Кураев: http://diak-kuraev.livejournal.com/935367.html

Kopuzsesi: «Наследники и продолжатели подвига первых апостолов»

Реклама

HAKİKATIN SESİ № 8 (11). Ceviz ayı

1 sayfa

Ceviz ayı nomerindä okuyunuz:

  • İnanın Allahı! (A. Kristova)
  • Üürenelim ana dilimizi (M. Yovçu)
  • Ay-Bobamızı analım
  • IV gagauz görüşmesi (V. Kopuşçu)
  • Açıklamalı söleyişlär (P. Çebotar)
  • Beşalmada «Kedinin evi» spektaklisinin premyerası (K. Koçan)
  • Taraklıda etnofestival
  • Kısa haberlär
  • Ana dilim — tatlı bal (peetlär)
  • Dua köşesi (evnageliya bölümü, dua)

Gazetanın PEF versiyası: 2015-8(11) ceviz ayi

Костюм священника

Впервые в истории Республики Молдова священник участвовал в военных сборах за пределами страны. Этим священником стал Вячеслав Хортоломей, который по благословению епископа Кагульского Анатолия поехал на сборы в г. Николаев (Украина) вместе с 102 военными из Молдовы.

Мое внимание больше всего привлекла одежда священника, который епитрахиль одел прямо поверх камуфляжной формы. Очень практично, думаю, университетские священники тоже могут одевать богослужебные облачения поверх костюма с галстуком. А чем они хуже?

Больше фоток здесь: http://eparhiasud.md/ro/protoiereul-mitrofor-veaceslav-hortolomei-a-participat-la-aplicatii-militare-peste-hotarele-tarii/

Оскорбление моих религиозных чувств!

fffffВ центре Москвы в магазине довольно известного монастыря вам предложат купить «Сертифицированный освященный елей из Храма Гроба Господня» за 520 рублей. При этом вас предостерегут не употреблять внутрь, но только для религиозных нужд (!). Если вы вдруг решите употребить внутрь, так сказать, чтобы освятилось ваше лоно, то за последствия производители не несут ответственности.

По-моему цена такой святыни очень занижена, я бы продавал в два раза дороже. Если люди не могут обойтись без масла из Иерусалима, то заплатят любые деньги, а если могут — то за 520 рублей купят что-то более полезное для души или тела. Где только маркетингу их учили? Мои религиозные чувства оскорблены!

Üürenelim ana dilimizi!

Herbir halk için kendi ana dilindän taa paalı bişey yok. Dil – o halkın can aynası, angısı gösterer onun istoriyasını hem yaşamasını. Dildä görüner adetlär, tradiţiyalar, halkın bütün ruh zenginnii. Herbir insanın var milleti, herbir milletin dä var kendi dili, angısından taa yakın hem sevgili başka yok!

Gagauz dili dä kural dışı diil. Bizim halkımızın istoriyası pek zengin hem meraklı, onu herbirimiz lääzım bilelim hem saygı güdelim. Bizim yaşamamızda sözün büük önemi var. Hepsi biler, nasıl kuvetli söz. O var nasıl diiştirsin bizim halımızı, yapsın mutlu ya gücenik. Açan biz işideriz ana dilimizi, biz sansın evdä bulunêrız. Ama neydir o ev herkezi için? O usluluk, sevgi. Bizim halkımız için bu pek yakın bir tema, çünkü gagauzlar var bütün dünnedä. Bän dä onnardanım. Ama laflan hiç yok nasıl annatmaa o duyguyu, angısında karışık mutluluk hem hodulluk, açan işidersin ana dilini, açan o dildä yakışêr birinnän lafedäsin. Osaat canında peydalanêr bir yakınnık duygusu.

Aklıma geler o momentlär, açan, taa uşakkan, biz gezärdik kış yortularında da çalardık türküleri, hem dä angı uşak bilmeer tanınmış “Traka-traka evinä” kolada türküsünü! Ya da işittiynän gagauz gimnasını, istär-istemäz çekedersin çalmaa “Tarafım, sän, tarafım, ne gözälsin, korafım!”, bu momentlär annêêrsın, nicä seversin vatanını, topraanı, adetleri, kulturayı.

Ana dilini bilmäk çok önemni. İnsan var nasıl çok dildä lafetsin, ama ne fayda ondan, açan sän bilmeersin kendi dilini! Sade dildän aşırı sän var nasıl duyasın kendi halkının kulturasını. Bu tema büünkü gün için pek aktual, çünkü gittikçä taa az insan lafeder gagauzça, da bunun beterinä dil kaybeler. Gittikçä taa siirek var nasıl işitmää, ani gençlär lafetsin gagauzça. Dil kabelärsä, halk da kaybelecek. Da bitkidä benim aklıma geler Şevçenkonun lafları: “Kendi halkını sevmedään, sän başka halkları sevämäzsin”. Çoyumuz lääzım düşünelim bu problema için!

Mariya YOVÇU

Komrat, Nikolaev (Ukraina)

“Hakikatın sesi” gazetası için

Gagauzların görüşmesindän video

Orestiada kasabasında geçän hem Greţiya, Bulgariya, Gagauz Eri hem Ukraina gagauzlarını toplayan Dördüncü gagauz görüşmesindän video. 04.09.2015, Orestiada, Evros, Greţiya.

Beşalmada «Kedinin evi» spektaklisinin premyerası yapıldı

Harman ayının 29-da Beşalma küüyündä D. Karaçoban adına etnografiya muzeyindä gösterildi uşaklara deyni kukla spektaklisi S. Marşakın masalına görä – “Kedinin evi” gagauz dilindä.

Burada oldu premyera, ötää dooru bu spektakli gösterilcek başka küülerdä dä, kasabalarda da. Önemli hem taazä bir haber gagauz dilinin ilerlemesi için. Rus dilindän masalı çevirdi Viktor Kopuşçu, spektaklinin rejisöru – İvan Patraman, resimcisi – Kristina Koçan. Aktörlar — Renat Radov, Elena Mokanu, Nataliya Kirilovskaya. Oyuncular havezlän alındılar oynamaa bu el kuklalarınnan bu pyesada, ölä ani meraklıydı siretmää diil sade küçüklerä, ama büüklerä dä.

Premyeraya geldi 30 kişidän zeedä. Biraz sora, hep bu gün oldu taa bir seans gösteri. Pek kolaydı siiretmää, işitmää hem annamaa bu masalı. Belliydi, ki uşaklar sınaşmamışlar kendi ana dilindä siiretmää buna benzär iş, ama hepsi beendi. Uşaklar buldular masalı interes, bitkidä, onnara soruldu: “angı personajları beendiniz?” Cuvap – kedicikleri, onnar yardım ettilär kediyä zor vakıtta.Umut ederiz, ki toplanacek taa çok siiredici bu spektakliyä.

“Hakikatın sesi” gazetası için

Kristina KOÇAN

Orestiada kasabasında IV gagauz görüşmesi geçti

Ceviz ayının 4-6 günnerindä Greţiyanın Orestiada  kasabasında «IV gagauz görüşmesi» adında bir toplantı geçti. Orstiadada hem dolay küülerdä yaşayan gagauzlardan başka Gagauz Erindän, Ukrainadan hem Bulgariyadan da gagauz delegaţiyaları katıldı bu görüşmeyä.

Gagauziyadan gidän delegaţiyaya girdi kultura hem turizma bakanı Vasilisa Petroviç, Stepan Bulgar, Viktor Kopuşçu, Mariya Kısa, Petri Petkoviç, Vitali Manjul, Valentin Ormancı hem Anna Kristeva. Ukraina gagauzlarından geldi Odesa bölgä radasının deputatı Yuri Dimçoglu, Kurçu küüyünün başı Aleksandr Arabacı, Olga Kulaksız hem Kurçudan folklor grupası. Bulgariya delegaţiyasına girdi Danil Dimitrov hem gagauz küülerindän gagauzlar. Musaafir gagauzların sayısı yaklaşık 50 kişiydi.

20150905_134826

Lääzım sölemää, ani Bulgariyadan gagauzlar biraz taa ileri, harman ayının 28-dä, Gagauziyadaydılar, neredä katıldılar Kıpçak küüyünün kurban kutlamalarına. 80 kişilik bir grupa Kıpçaktan sora Haydar küüyünä dä gitti.

20150905_110932

Bu üç devlettän birär dä gagauz popazı geldi. Gagauziyadan Dimitri Köroglu, Ukrainadan Nikolay Naçev, Bulgariyadan da Vasili Selemet. Pazar günü onnar katıldılar liturgiyaya, angısında başlık etti Didimotiho hem Orestiadan mitropoliti Damaskin. Liturgiya yapıldı ayoz bilgiç İliya adına olan klisedä, neredä cümnä başı gagauz popaz Antoni Çobanidis.

20150906_104232

Kutlamalar cuma avşamı başladı. Meydan bir erdä toplandı yaklaşık 2 bin kişi, hepsi gagauz Orestiadan hem dolay küülerdän. Kutlama sözlerindän sora erli gagauzlar gösterdilär, nasıl onnar evelki vakıtlarda dernek oturarmışlar. Eski adetleri gösterärkän, türkü çaldılar, iş yaptılar, oyun oynadılar. Ondan sora hepsi gagauz rubalarınnan giimni insannar büük bir horu yaptılar, gaydalar çaldı, insannar da eski türküleri çaldılar.

Gagauziyadan gelän artistlär hem Ukrainadan hem Bulgariyadan gelän folklor grupaları da gagauzça türkü çaldılar, oyunnarımızı gösterdilär. Sora hepsi kol-kola tutundu, horu ritmasına kendilerini braktı. Bu bir gagauz horusuydu, devlet sınırları silindi, dillän annaşmaya artık bir lääzımnık yoktu. Cannar birlikti.

Cumertesi günü muzeyä gidildi, angısı otuz yıldan zeedä gösterer Orestiadanın kuruluş istoriyasını hem eski kultura elementlerini. Üülen ekmää Burgaz adında bir küüdä idik. Genä şennik, türkülär, oyunnar. Ekmek imää oturaceykan, gagauzça dua ettik. Pazar günü liturgiyada da mitropolitin izininä görä gagauz popazları gagauzça dua okudular. Pazar günü hepsi daalıştı, ama bu sıcaklıı, yakınnıı, birlii barabar götürdü, kim Moldovaya, kim Ukrainaya, kim Bulgariyaya, kim dä Greţiya küülerinä.

ANALIM AYOZ BOBAMIZI!

Bu gün 1938 yılda raametli oldu gagauzların apostolu hem atası Mihail Çakir, angısı bir yol yıldızı gibi, fener kulesi gibi aydınnattı gagauzların gelecek yolunu. O olmaydı, ne olaceydık biz şindi, belli diil. Teklif ederim hristiannar dua etsinnär onun için, kim dä agnostik kendini sayarsa, ansın onu hem onun izmetlerini.

В середине октября в Кишиневе был украден бюст прот. Михаила Чакира, установленный на его могиле в 2011 году. Это стало поводом для ряда громких заявлений, но до сих пор кроме заявлений ничего сделано не было. Кто же сегодня вспомнит об этом человеке, кто пойдет на его могилу, кто покажет свое уважение на деле? Будет ли где-нибудь совершаться панихида?

Romanya’da rahatız…

Oğuzhan BALKANLI

Gagauz Yok!

Gerek Gaguzya’dan gerekse Türkiye’deki Gagauzlardan tam olarak Romanya Gagauzları Hakkında bilgim yoktu. Öyle ya Yunanistanda Gaguzlar vardı. Bir araya gelebiliyorlardı. Bulgaristan’da Anavatanlarında da varlardı. Varna-Balçık-Kavarna sahili ile içeriye doğru bir bölgedelerdi. Moldova’da coğrafi bütünlüğü olmasa da özerk bir yönetimleri vardı. Ukrayna’da İsmailiye ve civarında vardı. Karadeniz’in kenarında inciler gibi dizili olan bu toplulukta gerdana gelen yer boştu. Romanya Gagauzları…

Kısa süre önce Romanya’ya gittim. Amacım bir gazete haberini takip ederek Gaguzlara ulaşmaktı. Habere göre “Vama Veche’de Romanya’nın en küçük azınlığın son 5 mensupu yaşamakta. Hepsinin yaşları 80 aşıyor.  Ancak 25 aileden şimdi sadece 5 kişi kaldı. Gagauzlar en eski azınlıklardan birisidir. 2002 de yapılmış olan nüfus sayımına göre sadece 45 kişi kendisini Gagauz olarak tanıttı. 19. yüzyılın başına kadar, Dobruca’daki Gagauz nüfusu hala önemliydi. Ruslar Basarabia’yi aldıktan sonra, Çarlık idaresinin sunduğu ayrıcalıklarla yem edilerek ve Hristiyan oldukları için Osmanlı baskısından kurtulmak üzere, gagauzların birçoğu o taraflara göçtüler. Gagavuzların küçük bir kısmı Dobruca’da kaldı, ama nüfusları küçüldüğü için ve gagauzca eğitim veren okulların olmadığından dolayı asimile olmuşlar. 1930’da Tulcea ve Köstence illerindeki Gagauz nüfusu 1.000 kişiye yükseliyordu. 2002 nüfus sayımında, 45 kişi kendisini Gagauz olarak tanıttı.”

Sade bu haber bile yeterdi benim Dobrucanın kuzeyine gitmem için. Ankara’dan Gaguz arkadaşlarla hareket ettik ilk durağımız daha önce ziyaret ettiğimiz Petar Panayatov Balçıktı. Birçok arkadaşımıza haber vermeden gittik ve gerçekten sürpriz yaptık. Bir gün sonra ise Romanya’ya geçtik. Burada sınırın iki tarafında da Gagauzlar yaşıyor. Birisi Duran Kulak diğeri ise Vama Veche. Turistik bir yer sadece elimizde gazeteden aldığımız isimler var. Nüfusu az olan bu turistik sınır kasabasında kısa bir soruşturma ile Gaguzları bulduk. Birçoğu hayatını kaybetmiş. Ama yaşayanlarda var.

Ana cadde üzerinde yan yana evleri olan ve sokak içine de dönen birkaç aile var. Hepsi emekli sonrası turizm işletmecisi.

Bunlardan birisi İvan Kopuz. Ana cadde üzerinde evi var. Turizm işi ile ilgileniyor. O da emekli. Gagauzya’ya hiç gitmemiş ama Türkiye’ye 6-7 günlüğüne çalışmaya gitmiş. Kendisinden başka köyde Gagauz olup olmadığını sorduğumuzda saymaya başladı… “Var bir şurada karı, ötede bir karı. Bir herif…”. Çocukları Köstence’de. Türkçe bilmiyor. Anneleri de Romen…

Bir başka Gagauz ise Petri Gagauz Babası Haydar’dan, annesi ise Tret’ten. 86 yaşında. Kolhozdan emekli. Pekte hayırla anmıyor kolhozu ve komünist dönemi. Kendisinden daha ihtiyar olan sadece bir kişi varmış. Karısı Tulça Murigölden bir Rus olduğu için çocuklar ana ve baba dilleri yerine ülke dilleri olan Romence’yi öğrenmişler. Yani çocuklar Türkçe bilmiyorlar. Az anlıyorlar. Uşakları Köstence’ye taşınmışlar. Evde kızı var Türkçe anlıyor ama konuşamıyor. Gagauzya’ya hiç gitmemiş. Kimsesi yokmuş orada. Ama gitmeye birkaç kez heves etmiş. Çocukluğunda bir kez gitmiş. Hayal olarak kaz sürülerini suyun içinde hatırlıyormuş. Bunu anlatırken gözleri doluyor. Pasaportunun olup olmadığını sorduk. Gagauzya’ya gider misin diye sorduk. Evet ama kimsem yok dedi. Türkçeyi bile unutuyoruz dedi. Unutmamak için çoğu zaman kendi kendine konuşmuş. Buralarda Gagauz var mı diye sorduğumuzda Kobadin’in yakınında Kokarca’nın tamamının Gagauz olduğunu ifade etti. Veda ederken ömrümün sonunda kendi cinsimden birini gördüğü için, Türkçe konuştuğu için, yüreğinin ferahladığını söyledi. Gagauzya’dan kim gelirse kapısı açık…

Bir başka Gagauz ise iş yoğunluğundan konuşamadı… Kışın bol vaktimiz var!

Negru Voda’da Sava Yalancı ile beraberiz. Kırım’a göçertilme korkusu ile Kaul’dan 1930lu yıllarda buraya gelmişler. Annesi Roman, babası Gagauz. Babaannesi ölünceye dek Türkçe konuşmuş. Daha doğrusu başka dil bilmiyormuş. Kendisi de Türkçe bilmiyor ama anlıyor. Ben diyerek başlayıp adını söyledikten sonra Romence’ye devam ediyor. Kahul’dan bu tarafa Purut’u geçip geldiklerinde ismimizi söyleyemedik. Bize yalancı dediler. Georgy Yalancı, Sava Yalancı… Beş kardeşlermiş… En büyük kardeşi Köstence üniversitesinde öğretim üyesi. Kendisi de kırk yıl ekmekçilik yapmış. 47 ve 42 yaşlarında iki çocuğu varmış. Georgy Yalancı ve Yonut Yalancı. Bir kız, bir çocuk! Kendisi emekli. Köyde iki aile varmış ve çocuklar Mangalya ve Köstence’ye gitmiş. Türkçe bilmiyorlar. Kendisinin çocukları da Türkçe bilmiyorlar. Bulgar sınırına yakın Negru Voda’da Ukrayna’dan Bulgaristan’a gaz taşıyan şirkette çalışıyorlar.

Azaplara uğruyoruz. Köy aslında Bulgaristan-Moldova yolunun Romanya’dan geçiş yolu üzerinde Negru Voda’dan  Köstence’ye doğru giderken onuncu kilometrede sağda. Şimdiki Romence ismi Tataru. Köy meydanında, bakkalın önünde oturan Tatarları görüyoruz. Hoş beşten sonra soruyoruz Gagauz olup olmadığını soruyoruz. Üç hane gösteriyorlar. Karışık evlilikler var. Çalışanlar var ki iş sırasında zaman ayıramadılar.

Azaplar’da Maria Kriankı ile beraberiz. İki kızı ve bir çocuğu var! Oğlu kaza geçirmiş ve felçli. Annesi ile birlikte Azaplarda. Kızların biri Köstence’de, birisi ise İtalya’da. Çocuklar Türkçe bilmiyor. Romanya’daki Gagauzlar Türklerden ayrılınca Türkçeyi çabuk unutmuşlar. Gagauz ağzı ile Oğuz lehçesi ile konuşmalarına rağmen içinde yaşadıkları topluma göre “Türkçe” veya “Tatarca” oluyor konuşmaları. Burada Maria Hanım Gagauz ağzı ile Oğuz Tatarca’sı! konuşuyor. Oğlan dili biliyor ama konuşamıyor. Üçüncü nesil ise hiç bilmiyor. Kendisi Azaplarda doğmuş. Kendisinin ilk öğretimi sırasında okulda dört Kazak (Romen) varmış. Gerisi hep Tatarmış. Köydeki Tatarlar Mangalya ve Köstence’ye gitmişler. Köy dili de Tatarca’dan Romence’ye geçmiş. Zaten şehirlerde Romence konuşuyorlar. Azaplarda nineler ve dedeler kalmış. Gagauzya’ya hiç gitmemişler.

Kimle konuşsak Kokarca (Pietren) Gagauz köyüdür dedi. Ama köyde bir tek Gagauz yok. Daha doğrusu biz oradakilerin yalancısıyız. Köyde biraz oyalandık ama bir Allahın kulu da demediki şu aile Gagauz. Nazıl bir iş se herkes bir anda göçmüş ve yerine tamamen Romenler yerleşmiş! Ama yan köylr, uzak köyler bunu bilmiyorlar ve buranın Gagauz Köyü olduğunu söylüyorlar.

Vera Terzi Gagauzyadan, Çeşmeköyden Galatiye gelmiş. Emekli öğretmen. Çocukları Bükreş’te. Kendisi Galati’de yalnız yaşıyor. Annesinin ölümü ile Gagauzya ile bağları kopmuş. İkinci Dünya Savaşı sonrasında Galat’a gelmişler. Göç etmeden devam ettiği okulda eğitim dili Rusça imiş. Moldova’da Ukrayna İsmail’e doğru Çeşme köyden gelmişler. Yakın olması dolayısıyla ulaşım problemi yok. Çeşme köye sık sık gidiyor. Kardeşi Bükreş’te çalışan bayan Vera kardeşi ile sık sık Çeşme köye gidiyor. Kardeşi daha az Türkçe biliyormuş. Kardeşinin karısı ve kendisinin kocası Romen olması dolayısıyla çocukları baskın dil olan Romenceyi öğrenmişler. Sadece Gagauz olduklarını biliyorlar. O kadar. Hatta bayan Vera çocukların anne biz neyiz sorusuna Romen diye cevap veriyormuş. 49 ve 39 yaşında iki çocuğu varmış. Büyük Galat’da çalışıyormuş. Küçük de Galat’ta bir bankada çalışmış. Ama daha sonra Fransız firması alınca çocuk işsiz kalmış. İngiltere’ye gitmiş e şoförlük yapıyormuş. Bunları söylerken biraz hüzünlendi. Yaklaşık on yıldır hiçbir Gagauzla görüşmemiş. Dolayısıyla Türkçe de yavaş yavaş gerilemeye başlamış. Romanya’nın güneyindeki Gagauzlarla bir irtibatları yokmuş.

Her yerde aynı dert… “Uşaklar Bükreş’e ve Köstenceye gittiler Çalışmaa. Gagauzca laf etmeyerler”. Din birliği, büyük şehirler ve dili konuşamamak Gagauzluğu Romanya’da yutmuş. 2011 sayımlarında Gagauzlar yok. Konuştukları dilin Türkçe ya da bulundukları yer itibarı ile Tatarca! olduğunu biliyorlar. Konuştuklarımız nüfus sayımlarında kendilerini dini aidiyet dolayısıyla Romen yazdırmış. Kaderlerine çoktan razı olmuşlar. Çocuklar Bulgaristan’da olduğu gibi burada da ana unsura eklenmiş.

Romanya’da son Gagauzlar Mutlular… Gerci Gagauzca laf edince, Gagauzya deyince yüreklerin yağı eriyor. Gagauzya’ya gider misin sorusuna evet anlamına gelen “kimsem yok” cevabı alıyoruz.

SAABİNİN DUASI

papirus

«Девушка, а вашей маме случаем зять не нужен?»

Две хорошие новости

и обе связаны с развитием гагаузского языка:

  1. ОО «АЙДЫННЫК» переиздаст молитвослов для детей двухтысячным тиражом

http://avdarma.md/ru/index.php?newsid=1268

http://gagauzmedia.md/index.php?newsid=4514

http://gagauzinfo.md/index.php?newsid=20224

  1. В Гагаузии состоялась премьера спектакля «Кошкин дом» на гагаузском языке

http://avdarma.md/ru/index.php?newsid=1264

http://gagauzmedia.md/index.php?newsid=4501

http://gagauzinfo.md/index.php?newsid=20203

http://edingagauz.com/content/view/6863/1/